XVIII-a1 - 1764-1805

Wouterus Embregts en Helena van de Greeff

Zoon van: Wouterus Embrechts en Joanna Maria van den Bergh

Dochter van: Adrianus van de Grijf en Jacoba Baselmans

Biografie

Op 12 april 1788 doet te Tilburg ondertrouw Wouter Lembregts XVIII-a1, oud 24 jaren, geboren en wonende te Tilburg onder Oerle en Helena van de Greeff, oud 25 jaren, geboren te Zeelst onder Eindhoven en al vier jaren wonende te Tilburg eveneens onder Oerle. Voor Wouter treedt als getuige op zijn neef Johannes Moonen die verklaard dat de moeder van Wouter toestemming tot het aangaan van het huwelijk heeft gegeven, voor Helena treedt op Johannes van de Pol die verklaard dat de vader van Helena eveneens toestemming tot het huwelijk heeft gegeven. Verder vermeld de ondertrouwakte nog dat de trouwbrief is overgegeven en dat een borgbrief van Helena op 31 maart 1788 aan haar is terug gegeven. Op 27 april 1788 wordt het burgerlijk huwelijk te Tilburg bevestigd.

Trouwakte van Wouterus Lembregts/Embregts en Helena de Greeff

In de trouwakte vallen een paar dingen op namelijk, Wouter heeft als geslachtsnaam Lembregts en hij zegt in Tilburg geboren te zijn. Wat is het geval, al teruggaand in de tijd kwam ik in de Doop-, Trouw- en Begraafregis­ters van Tilburg terecht bij de kinderen van Wouterus Embregts en Helena de Greef. Met deze gegevens ben ik op zoek gegaan naar een doopinschrijving en trouwakte op naam van Wouter Embregts of Embrechts die ik echter maar niet kon vinden. Dit kon eigenlijk alleen maar betekenen dat Wouter niet in Tilburg geboren en getrouwd is, wat echter onwaarschijnlijk is daar zijn kinderen wel in Tilburg geboren zijn. Het zou kunnen dat het huwelijk niet in Tilburg maar in Zeelst, de geboorte- en vroegere woonplaats van de bruid, is voltrokken hetgeen ook nu nog wel gebruikelijk is. Bij onderzoek in de Burgerlijke Stand van Zeelst vond ik wel de doopinschrijving van Helena echter geen huwelijk van Wouter en Helena.

Ik begon de moed al een beetje te verliezen toen tijdens het zoeken in een trouwregister van de Burgerlijke Stand van Tilburg, het boek plotseling open viel op een akte met de naam Lembregts. Na lezing van deze akte wist ik dat ik met het nodige beginnergeluk de trouwakte van Wouter Embregts en niet Lembregts had gevonden. Zoals zovelen in die tijd kon ook Wouter niet lezen of schrijven waardoor zijn naam door de trouwbeambte waarschijnlijk verkeerd is opgeschreven.

Wouter Embregts is niet in Tilburg geboren zoals hij in de trouwakte beweerd maar in het Kempische dorp Hulsel alwaar hij op 15 februari 1764 is gedoopt als buitenechtelijke zoon van ene Wouterus Embrechts die afkomstig was van Arendonk en Johanna Maria van den Bergh afkomstig uit Hoge Mierde. Uit de doopinschrijving van Wouterus blijkt dat zijn natuurlijke vader Wouterus Embrechts en moeder Johanna Maria van den Bergh in die tijd beiden werkten te “Weld” in België nu geschreven als Weelde.

Wouterus en Helena trouwen Rooms Katholiek in de oude schuilkerk van het Goirke op 28 april 1788.

Wouterus trouwde toen hij 24 jaar was. Wanneer hij zich in Tilburg vestigde is niet bekend waarschijnlijk op het moment dat hij in zijn eigen levensonderhoud kon voorzien ofwel is hij als kind met zijn moeder naar Tilburg vertrokken. Zijn bruid Helena van de Greeff is te Zeelst onder Eindhoven geboren als dochter van Adrianus de Greeff en Jacoba Baselmans. Zij woonde volgens de trouwakte reeds vier jaren in Tilburg en moest bij haar huwelijk een zogenaamde Borgbrief ofwel Akte van Indemniteit van het Armenbestuur van Zeelst overleggen waarin het Armenbestuur van Zeelst zich garant stelde voor financiële ondersteuning ingeval Helena ooit tot armoede zou vervallen. Uit de inventarissen van de archieven van Hooge Mierde blijkt dat er ook een Borgbrief is afgegeven op naam van Wouterus Embregts al wordt hiervan geen melding gedaan in de trouwakte. Een bewijs te meer dat Wouterus niet in Tilburg maar in Hulsel is geboren.

Wouterus en Helena waren als ze al werk hadden misschien niet echt arm maar zonder werk, wat je in die tijd al gauw was , waren er geen of maar heel weinig inkomsten. Sociale voorzieningen waren er niet en al vlug was men dan aangewezen op ondersteuning door de Kerk of door het Armenbestuur ook wel de Tafel van de Heilige Geest genoemd. De toestroom van het platteland naar de stad was in die jaren groot, zeker naar de stad Tilburg waar in die tijd de textielnijver­heid begon te floreren. Zo stonden er omstreeks 1750 reeds 400 weefgetouwen in Tilburg die voor rekening van Leidse ondernemers werkten. Martinus van Bommel bouwde in 1766 de eerste fabriek aan de Nieuwendijk, de latere Bisschop Zwijsenstraat, waar, in plaats van thuis in de bijkamer, voortaan het productieproces plaats vond.

De meeste nieuwkomers vonden in hun nieuwe woonplaats echter geen vast werk maar werden loswerkman zonder een vast inkomen. Bestuurders van die betreffende gemeenten, wilden en konden vaak niet, iedereen die dat nodig had financieël ondersteunen. Daarom hadden ze met elkaar afgesproken dat ze alleen verantwoordelijk waren voor personen die in de eigen gemeente geboren waren of er reeds zeer lang woonden. Personen die zich van buiten blijvend in een andere gemeente wilden vestigen, en niet over voldoende eigen middelen beschikten, moesten een Borgbrief overleggen van de gemeente van herkomst waarin verklaard werd dat het armenbestuur van die gemeente garant stond voor financiële bijstand mocht de genoemde persoon ooit tot armoede vervallen. Vandaar de zogenaamde Borgbrief ofwel Akte van Indemniteit die bij blijvende vestiging in een andere gemeente overhandigd moest worden.

Doopinschrijving van Wouterus Embrechts in het doopboek van Hulsel;

15 februarii 1764 Wouterus baptizatus est filius illegitimus Wouteri Embrechts ex Arendonck et Johanna Maria van den Bergh ex Hoge Mierde, qui ambo famulabantur in Welde

Suscepperunt; Cornelius van den Heuvel et Anna van den Bergh

Joanna Maria van den Bergh is geboren te Hoge Mierde op 31 maart 1732 als dochter van Wilhelmus Jans van den Bergh en Martijntje Claes Sweens.

Doopheffer Anna van den Bergh is een zus van Joanna Maria en geboren te Hoge Mierde op 12 mei 1735. Doopheffer Cornelius van den Heuvel was getrouwd met Joanna Mijndonckx een dochter van Hubertus Mijnendonck en Petronilla van den Bergh. Petronilla is een zus van  Wilhelmus Jans van den Bergh dus een tante van Joanna Maria. Joanna Mijndonckx is een volle nicht van Joanna Maria van den Bergh.

Wat in de doopinschrijving verder noch opvalt is dat de naam Embrechts wordt geschreven met "ch" en niet met een "g" wat betekent dat wij uiteindelijk toch "Embrechts met een zachte ch" zouden moeten heten.

Doopinschrijving van Helena de Greef in het doopboek van Zeelst;

20 augustii 1763 baptizata Helena filia legitima Adrianus de Grijf et Jacoba Baselmans

Suscepperunt; Michael de Greeff et Elisabetha Baselmans

Doopheffer Elisabetha Baselmans is een zus van Jacoba en geboren te Zeelst op 1 juli 1716

Doopheffer Michael de Greef is een broer van Adrianus en geboren te Zeelst op 26 juni 1737

Uit het huwelijk van Wouter en Helena zijn vier kinderen geboren, een vijfde kind wordt dood geboren;

XIX-a1 Johannes Baptist, gedoopt te Tilburg op 02-02-1789

XIX-a2 Antonius, gedoopt te Tilburg op 06-12-1792

XIX-a3 Maria, gedoopt te Tilburg op 24-01-1796

XIX-a4 Wilhelmus, gedoopt te Tilburg op 25-06-1799

XIX-a5 Dood geboren te Tilburg op 21-06-1802

Doopinschrijvingen in de doopboeken van Tilburg;

2 februarii 1789 baptizatus est Johannes Baptist filius legitimus Waltheri Embregts et Helena de Greef Suscepperunt; Norberta Donders noe Joanna Maria van den Berg

6 december 1792 baptizatus est Antonius filius legitimus Waltheri Embregts et Helena de Greef

Suscepperunt; Elisabetha van den Berg

24 januarii 1796 baptizata est Maria filia legitima Waltheri Embregts et Helena de Greef

Susceppe­runt; Cornelia Duzee

25 junii 1799 baptizatus est Wilhelmus filius legitimus Waltheri Embregts et Helena de Greef

Suscepperunt; Elisabetha Bergmans

Doopheffer Norberta Donders was een buurvrouw van Walterus en Helena en een dochter van Henricus Donders en Wilhelmina Mutsaerts. Zij verving Joanna Maria van den Bergh die vermoedelijk wegens ziekte niet ter plaatse kon zijn. Wie doopheffer Elisabeth van den Bergh is op dit moment niet duidelijk.

Doopheffer Cornelia Duzee was ook een buurvrouw van Walterus en Helena en een dochter van Casimiri Duzee en Maria Stockermans. Ze was te Tilburg op 29-04-1792 voor de predikant getrouwd met Cornelis Klaarhoudt. Getuigen bij dit huwelijk waren Hendrikus du Zee en Norbertus du Zee beiden broers van de bruid.

Wie doopheffer Elisabeth Bergmans is op dit moment niet duidelijk mogelijk is het de zelfde persoon als Elisabeth van den Bergh en is de familienaam verkeerd geschreven.

Drie kinderen van Wouterus en Helena overlijden binnen enkele jaren na hun geboorte, waarschijnlijk aan de zogenaamde "rode loop" die in die jaren in Brabant heerste.

Begraafakte Tilburg 06-06-1799 folie

West Heikant: het kind van Wouter Embregts genaamd Maria

Begraafakte Tilburg 30-06-1801 folie

West Heikant: het kind van Wouter Embregts genaamd Wilhelmus, ouders Broekhoven Oerle

Begraafakte Tilburg 21-06-1802 folie

West Heikant: het dood geboren kind van Wouter Embregts halve ouders pro deo

Op 21 juni 1802 wordt het gezin ernstig getroffen door het overlijden van Helena in het kraambed van een dood geboren kind. Wouter blijft achter met zijn zonen Johannes Baptist op dat moment 13 jaar en Antonius oud 9 jaar. Wat er na het overlijden van Helena gebeurde zal wel nooit helemaal duidelijk worden, waarschijnlijk vertrekt Wouter met zijn beide zonen uit Tilburg en komt terecht in Enschot. Op 2 september 1803 wordt daar immers zijn zoon Antonius begraven. Misschien had Wouter in Enschot werk gevonden of was er naar toe gegaan om hulp te zoeken bij familie of kennissen. Wouter is niet lang in Enschot gebleven maar naar zijn geboorte­plaats Hulsel vertrokken alwaar hij 41 jaar oud is overleden, en op 12 april 1805 is begraven. Of zijn zoon Johannes Baptist met hem mee naar Hulsel is gegaan is niet duidelijk mogelijk is deze te Enschot achter gebleven.

In het begraafboek van Hulsel is vermeld;

12 april 1805 obijt Wouter Embregts laat geen goederen na maar kinderen.

Wouter en Helena hebben dus niet veel geluk gehad in hun korte leven, alleen hun oudste zoon Johannes Baptist blijft over hij is op dat moment 16 jaar en zal tot aan het jaar 1819 spoorloos verdwenen zijn. Wouterus is, zoals zovelen in die tijd, in aanvaring gekomen met de rechtelijke macht wat blijkt uit de rechtzaak die tegen hem in 1798 werd aangespannen door de Drossaard van Tilburg en Goirle, Adriaan van der Willigen. Ga voor de processtukken via gezinsblad naar rechtspraak.

Wouter en Helena hebben te Tilburg onder andere gewoond in de Herdgang Oerle

Aanvulling 11-01-2005

Hierboven heb ik geschreven dat het tijdstip waarop Wouterus Embregts zich te Tilburg vestigde niet bekend is.

Inmiddels blijkt uit een preparatoir verhoor dat hem op 14-02-1798 is afgenomen dat dat waarschijnlijk is geweest in het jaar 1767 toen zijn moeder in Hilvarenbeek trouwde met Adriaan van Summeren (Seumeren). Kort na dat huwelijk moeten zij met dan vierjarige Wouterus naar Tilburg zijn vertrokken want Wouterus verklaard tijdens genoemd verhoor 36 á 37 jaren oud te zijn en al 32 tot 33 jaar in Tilburg woonachtig te zijn.

Zoals ik al eerder opmerkte schrik je als een van je directe voorouders in het verre verleden wegens een misdrijf voor de rechter is gedaagd. Echter door de veelheid aan informatie die in de betreffende processtukken is opgenomen kan toch weer een vraag worden ingevuld die anders nooit zou zijn beantwoord.